ਡਾ: ਦੇਵੇਸ਼ ਚਤੁਰਵੇਦੀ , ਸਕੱਤਰ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਸੰਜੇ ਕੁਮਾਰ ਅਗਰਵਾਲ , ਸੰਯੁਕਤ ਸਕੱਤਰ ,

ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨ ਭਲਾਈ ਵਿਭਾਗ , ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ

 

ਦਾਲਾਂ ਦਾ ਆਤਮ-ਨਿਰਭਰਤਾ ਮਿਸ਼ਨ: ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸਸ਼ਕਤ ਬਣਾਉਣ ਵੱਲ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਯਤਨ

ਦਾਲਾਂ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਖੁਰਾਕ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਅਨਿੱਖੜਵਾਂ ਅੰਗ ਹਨ, ਜੋ ਇਸਦੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦੀ ਪੋਸ਼ਣ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕਰੋੜਾਂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਵੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ । ਦਾਲਾਂ , ਸਿਹਤਮੰਦ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ,  ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਦਾ ਵੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਰੋਤ  ਹਨ।

ਮਾਣਯੋਗ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਜੀ ਨੇ ਮਿਤੀ 11 ਅਕਤੂਬਰ, 2025 ਨੂੰ ਵਰ੍ਹੇ 2030-31 ਤੱਕ ਦਾਲਾਂ ਦੀ ਆਤਮਨਿਰਭਰਤਾ ਵਧਾਉਣ ਲਈ 11,440 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦੇ ਅਲਾਟਮੈਂਟ ਨਾਲ "ਦਾਲਾਂ ਆਤਮ-ਨਿਰਭਰਤਾ ਮਿਸ਼ਨ" ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ । ਇਸ ਮੌਕੇ 'ਤੇ, ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, " ਦਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਆਤਮ-ਨਿਰਭਰਤਾ ਦੇ ਮਿਸ਼ਨ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਦਾਲਾਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣਾ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਖੁਰਾਕ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਕੇ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਨੂੰ ਸਸ਼ਕਤ ਬਣਾਉਣਾ ਵੀ ਹੈ। "

ਮਿਸ਼ਨ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਉੱਚ ਉਪਜ ਵਾਲੇ ਬੀਜਾਂ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਆਮਦਨ ਵਧਾਉਣ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਦਾਲਾਂ ਦੀ ਨਿਰੰਤਰ ਸਪਲਾਈ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾ ਕੇ ਪੋਸ਼ਣ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਹੈ।

ਦਾਲਾਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਦੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ

ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ  ਫ਼ਸਲੀ ਵਰ੍ਹੇ 2014-2016 ਦੌਰਾਨ ਦਾਲਾਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਗਿਰਾਵਟ ਆਈ। ਇਸ ਭਿਆਨਕ ਸਥਿਤੀ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ , ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਤਪਾਦਨ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਕਈ ਕਦਮ ਚੁੱਕੇ। ਇਹਨਾਂ ਨਿਰੰਤਰ ਯਤਨਾਂ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਦਾਲਾਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਹਾਲਾਂਕਿ ਘਰੇਲੂ ਦਾਲਾਂ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਲਗਾਤਾਰ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਪਰ ਦਾਲਾਂ ਦੀ ਖਪਤ ਸਪਲਾਈ ਤੋਂ ਵੱਧ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ‘ਤੇ ਆਯਾਤ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਚੱਲ ਰਹੀਆਂ ਆਯਾਤ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਲਈ ਦਾਲਾਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਆਤਮ-ਨਿਰਭਰਤਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।

ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਮੀਂਹ ‘ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਦਾਲਾਂ ਦੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ਅਨਿਯਮਿਤ ਬਾਰਿਸ਼ ਅਤੇ ਸੋਕੇ ਦੋਵਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ । ਮੌਸਮ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤਤਾਵਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ , ਕੀੜਿਆਂ ਅਤੇ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਅਤੇ ਸੁਧਰੇ ਹੋਏ ਬੀਜਾਂ ਦੀ ਸੀਮਤ ਉਪਲਬਧਤਾ ਕਾਰਨ ਘੱਟ ਉਤਪਾਦਕਤਾ ਵੀ ਦਾਲਾਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।

“ਦਾਲਾਂ ਦੇ ਆਤਮ-ਨਿਰਭਰਤਾ ਮਿਸ਼ਨ” ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਟੀਚੇ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਭਾਰਤ ਦੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਦੀ ਅਥਾਹ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ। ਇਸ ਮਿਸ਼ਨ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਉਤਪਾਦਕਤਾ ਅਤੇ ਉਤਪਾਦਨ ਵਧਾ ਕੇ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਦਾ ਹੱਲ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਦਾਲਾਂ ਦੀ ਖੇਤੀ ਨੂੰ ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਵਧੇਰੇ ਲਾਭਦਾਇਕ ਅਤੇ ਭਰੋਸੇਮੰਦ ਬਣਾ ਕੇ, ਨਾਲ ਹੀ ਦੇਸ਼ ਲਈ ਇੱਕ ਟਿਕਾਊ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਟੀਨਯੁਕਤ ਖੁਰਾਕ - ਸਰੋਤ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ।

ਦਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਆਤਮ-ਨਿਰਭਰਤਾ ਲਈ ਰਣਨੀਤੀ

ਦਾਲਾਂ ਦੇ ਆਤਮ-ਨਿਰਭਰਤਾ ਮਿਸ਼ਨ" ਬੀਜ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਬਜ਼ਾਰ ਤੱਕ ਇੱਕ ਵਿਆਪਕ ਪਹੁੰਚ ਅਪਣਾ ਕੇ ਇਸ ਪਾੜੇ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਤਪਾਦਨ , ਉਤਪਾਦਕਤਾ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਆਮਦਨ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਹ ਮਿਸ਼ਨ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਲਾਗੂਕਰਨ ਅਤੇ ਵਿਆਪਕ ਪਹੁੰਚ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕਿਸਾਨ ਉਤਪਾਦਕ ਸੰਗਠਨਾਂ ਅਤੇ ਸਹਿਕਾਰੀ ਸਭਾਵਾਂ ਦੀ ਵਧੇਰੇ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਨਾਲ ਇੱਕ ਕਲੱਸਟਰ-ਅਧਾਰਿਤ ਰਣਨੀਤੀ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰੇਗਾ। ਨਿਸ਼ਾਨਾਬੱਧ ੳਪਾਵਾਂ ਨਾਲ ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਉਪਜ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਫਸਲ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਲੱਸਟਰਾਂ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਣਗੇ।

ਇਸ ਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਤਹਿਤ, ਭਾਰਤੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ ਸਲਾਹਕਾਰ ਸਮੂਹ ਵਰਗੀਆਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਉੱਚ-ਉਪਜ  ਵਾਲੇ , ਜਲਵਾਯੂ-ਸਹਿਣਸ਼ੀਲ, ਅਤੇ ਉੱਚ-ਤਾਪਮਾਨ ਰੋਧਕ ਬੀਜ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਣਗੇ। ਇਹ ਮਿਸ਼ਨ ਇੱਕ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਬੀਜ ਲੜੀ ਰਾਹੀਂ ਉੱਚ-ਉਪਜ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਬੀਜ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਅਤੇ ਵੰਡ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ‘ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਤ ਕਰੇਗਾ। ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਏਗਾ ਕਿ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰੀਡਰ, ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਬੀਜਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਹੋਵੇ ।

ICAR ਸੰਸਥਾਵਾਂ , ਕ੍ਰਿਸ਼ੀ ਵਿਗਿਆਨ ਕੇਂਦਰਾਂ ਅਤੇ ਰਾਜ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਭਾਗਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਭਿਆਸਾਂ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ । ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਚੌਲ ਡਿੱਗੀਆਂ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਭਾਵੀ ਵਿਸਥਾਰ , ਫਸਲ ਵਿਭਿੰਨਤਾ, ਅਤੇ ਅੰਤਰ-ਫਸਲੀ ਰਾਹੀਂ ਦਾਲਾਂ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਅਧੀਨ ਖੇਤਰ ਦੇ ਵਿਸਥਾਰ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰੇਗਾ ।

ਆਤਮ-ਨਿਰਭਰ ਦਾਲਾਂ ਵੱਲ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਪਹਿਲ

ਵਾਢੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵਧੀਆ ਕੀਮਤਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ, ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ 1,000 ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ ਯੂਨਿਟ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੇ ਜਾਣਗੇ। ਅਗਲੇ ਚਾਰ ਸਾਲਾਂ ਲਈ, ਸਾਰੇ ਰਜਿਸਟਰਡ ਅਤੇ ਇੱਛੁਕ ਕਿਸਾਨਾਂ ਤੋਂ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਸਮਰਥਨ ਮੁੱਲ 'ਤੇ ਅਰਹਰ, ਉੜਦ ਅਤੇ ਮਸਰ ਦੀ ਖਰੀਦ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਈ ਜਾਵੇਗੀ। ਉਮੀਦ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਯਤਨ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਵਧਾਉਣਗੇ, ਕੀਮਤਾਂ ਨੂੰ ਸਥਿਰ ਕਰਨਗੇ ਅਤੇ ਟਿਕਾਊ ਆਮਦਨ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣਗੇ। 

ਅਜਿਹੇ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਯਤਨ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਦਾਲਾਂ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਕਬੇ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਕੇ ਦਾਲਾਂ ਦੀ ਖੇਤੀ ਨੂੰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਮਿਸ਼ਨ ਉੱਚ ਉਤਪਾਦਨ ਅਤੇ ਵਾਜਬ ਮੁਨਾਫ਼ੇ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਏਗਾ , ਦਾਲਾਂ ਦੀ ਖੇਤੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਪੈਦਾ ਕਰੇਗਾ, ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਅਧਾਰ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਕਰੇਗਾ।

ਇਸ ਮਿਸ਼ਨ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ 2030-31 ਤੱਕ ਦਾਲਾਂ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਹੇਠਲਾ ਰਕਬਾ 2023-24 ਦੇ 27.5 ਮਿਲੀਅਨ ਹੈਕਟੇਅਰ ਤੋਂ ਵਧਾ ਕੇ 31 ਮਿਲੀਅਨ ਹੈਕਟੇਅਰ ਕਰਨਾ , ਉਤਪਾਦਨ 24.2 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਤੋਂ ਵਧਾ ਕੇ 35 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਕਰਨਾ, ਅਤੇ ਦਾਲਾਂ ਦੀ ਉਤਪਾਦਕਤਾ 881 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ/ਹੈਕਟੇਅਰ ਤੋਂ ਵਧਾ ਕੇ 1130 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ/ਹੈਕਟੇਅਰ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਇਸ ਮਿਸ਼ਨ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 20 ਮਿਲੀਅਨ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲਾਭ ਹੋਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ।

ਉਤਪਾਦਨ ਟੀਚਿਆਂ ਤੋਂ ਪਰੇ , ਮਿਸ਼ਨ ਦਾਲਾਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਟਿਕਾਊ ਅਤੇ ਜਲਵਾਯੂ-ਲਚਕੀਲਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਪਣਾਉਣ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ , ਜੋ ਪਾਣੀ ਦੀ ਬਚਤ ਕਰੇਗਾ ਅਤੇ ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਫਿਕਸੇਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਸਿਹਤ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰੇਗਾ ਅਤੇ ਰਸਾਇਣਕ ਖਾਦਾਂ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰਤਾ ਘਟਾਏਗਾ।

ਖੇਤਾਂ ਅਤੇ ਕੋਠਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹਰਿਆਲੀ , ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ

ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਇਸ ਮਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਸੂਖਮ-ਸਿੰਚਾਈ, ਮਸ਼ੀਨੀਕਰਨ , ਫਸਲ ਬੀਮਾ, ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਕਰਜ਼ੇ ਵਰਗੀਆਂ ਮੌਜੂਦਾ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਸਥਿਰਤਾ ਲਈ ਸਹਿਯੋਗ ਅਤੇ ਸੰਯੋਜਨ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣਾ  ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ , ਪੈਕੇਜਿੰਗ ਅਤੇ ਪੂਰੀ ਦਾਲਾਂ ਦੀ ਮੁੱਲ ਲੜੀ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਸਹਾਇਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ।

ਇਹ ਮਿਸ਼ਨ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਜ਼ਨ 2047 ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ , ਜੋ ਕਿ ਖੁਰਾਕ-ਸੁਰੱਖਿਅਤ , ਟਿਕਾਊ ਅਤੇ ਆਤਮ-ਨਿਰਭਰ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੇਤਰ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਾਲੇ ਬੀਜ, ਯਕੀਨੀ ਬਜ਼ਾਰ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਕੇ ਸਰਕਾਰ ਇੱਕ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਵਚਨਬੱਧਤਾ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸਾਨ ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਮਹੱਤਵ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਭਾਰਤ ਦਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਆਤਮਨਿਰਭਰਤਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਇਹ ਮਿਸ਼ਨ ਖੁਰਾਕ ਅਤੇ ਪੋਸ਼ਣ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵੱਲ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਬਿੰਦੂ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ, “ਦਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਆਤਮ-ਨਿਰਭਰਤਾ ਮਿਸ਼ਨ” ਫਸਲਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਵੇਸ਼ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ; ਇਹ ਆਤਮ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਵਿੱਚ ਨਿਵੇਸ਼ ਹੈ: ਕਿਸਾਨਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਜੋ ਹੁਣ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਪਜ ਦਾ ਮੁੱਲ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦੋਵੇਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹਨ।